Diagnoza zmian w obszarze mieszkalnictwa w zwi??zku z pandemi?? ??? wnioski z Forum Mieszkaniowego 2020
W dniach 5–6 października 2020 roku, w związku z obchodami Światowego Dnia Mieszkalnictwa, odbyło się VI Forum Mieszkaniowe organizowane przez Fundację Habitat for Humanity Poland. Jest to coroczne, międzysektorowe spotkanie w gronie osób, którym nie jest obojętne, w jakich warunkach zamieszkuje się w Polsce i na świecie, które wspólnie z nami poszukują odpowiedzi na pytania o dostęp do niedrogich lokali, poprawę warunków zamieszkiwania oraz rozwiązania pozwalające zwiększyć liczbę lokali.
Po raz pierwszy Forum odbyło się w formule online. W wydarzeniu wzięło udział ponad 150 uczestników. W dyskusjach, prezentacjach i panelach uczestniczyło niemal 40 prelegentów reprezentujących władze centralne i samorządowe, przedsiębiorców, praktyków, organizacje pozarządowe oraz uczelnie. Organizatorem była Fundacja Habitat for Humanity Poland. Partnerem wydarzenia był Instytut Rozwoju Miast i Regionów oraz Centrum Doradztwa Rewitalizacyjnego IRMiR, a patronatem medialnym objęły to wydarzenie: Architektura & Biznes oraz Forum PPP. Wydarzenie zostało sfinansowane ze środków Unii Europejskiej i Narodowego Instytutu Wolności.
Tegoroczne Forum Mieszkaniowe było poświęcone zmianom w obszarze mieszkaniowym spowodowanym lub uwidocznionym przez pandemię COVID-19.
Diagnoza zmian w obszarze mieszkalnictwa w związku z pandemią – wnioski z Forum Mieszkaniowego 2020
Pierwszy dzień wydarzenia był zogniskowany wokół diagnozy zmian.
Mowy inaugurujące wygłosili Volker Ziemann (OECD) oraz Joanna Erbel (Laboratorium Rynku Najmu, Fundacja Blisko). Volker Ziemann podkreślał w swoim wystąpieniu, że kryzys mieszkaniowy istniał od dłuższego czasu, ale pandemia go pogłębiła oraz ujawniła znaczące różnice w sytuacji mieszkaniowej. Odnosił się do interwencyjnych rozwiązań wprowadzonych w wielu krajach, jak np. dopłaty do czynszu, podkreślając jednak ryzyko wprowadzania krótkowzrocznych rozwiązań, podczas gdy najistotniejsze są długofalowe racjonalne polityki mieszkaniowe. Joanna Erbel wpisywała aktualne zmiany w znacznie szerszy kontekst zmian klimatycznych wymagających zweryfikowania podejścia do szeregu zagadnień. Zwracała uwagę na potrzebę odpowiedzialnego, zrównoważonego budowania. Podkreślała, że w dobie koronawirusa zmienił się stosunek do mobilności oraz do mieszkania poza miastami (również Volker Ziemann podkreślał rosnącą popularność obszarów pozamiejskich). Mówiła, że w związku z pandemią zaczęto zwracać większą uwagę na dobrze zaprojektowane, ekologiczne i przystępne cenowo mieszkania oraz różne modele mieszkalnictwa.
Wyzwania w krajach Globalnego Południa
Trzecia mowa inauguracyjna, w formie filmu, została zaprezentowana przez Mathabo Makutę (Habitat for Humanity Zambia). Dotyczyła ona skutków pandemii na mieszkalnictwo w krajach Globalnego Południa, głównie Afryki. Wskazano, że pandemia unaoczniła problem z dostępem do mieszkań i godnych warunków do życia wśród mieszkańców krajów afrykańskich. Wyzwaniem tam jest nie tylko dostęp do wody i zapewnienie higieny, ale też znalezienie miejsc do izolacji osób zarażonych wirusem. Wobec tego Habitat Zambia rozpoczął prace nad programem odbudowy systemu mieszkaniowego, który byłby lepiej przystosowany do zmieniających się warunków i bardziej odporny na wstrząsy oraz nagłe zmiany (np. wybuch kolejnej epidemii).
Panel diagnozujący nową sytuację mieszkaniową
Na koniec pierwszego dnia Forum odbył się panel „Diagnoza nowej sytuacji mieszkaniowej – analiza zmian i przewidywanych skutków długofalowych w kontekście zmian ekonomicznych i społecznych”. Rozmowę moderowała dr Aleksandra Jadach-Sepioło, a wzięli w niej udział przedstawiciele deweloperów (PFR Nieruchomości oraz Polskiego Związku Firm Deweloperskich), organizacji pozarządowych (Ogólnopolska Federacja na rzecz Rozwiązywania Problemu Bezdomności) oraz podmiotów badawczo-rozwojowych (ThinkCo). W dyskusji wybrzmiała potrzeba zwiększenia podaży dostępnych cenowo mieszkań na wynajem. Wskazywano, że jest zbyt mało mieszkań, ich ceny są za wysokie, współpraca pomiędzy samorządami a deweloperami jest marginalna, dostępność gruntów zmniejsza się, a mieszkania są dziś traktowane jako dobra luksusowe. Pandemia silnie uwidoczniła te problemy. Zwróciła też uwagę na inne wyzwania. Deweloperzy są w stanie szybko wyjść naprzeciw oczekiwaniom nabywców zmienionym w wyniku epidemii. Takiej elastyczności brakuje wobec problemów osób, które są uwięzione w przeludnionych mieszkaniach komunalnych lub pozostają w kryzysie bezdomności.
Rozwiązania zdiagnozowanych wyzwań
Drugi dzień Forum został zogniskowany wokół możliwych rozwiązań – pierwszy panel dotyczył społecznych agencji najmu, a drugi innych nowych lub zmienianych rozwiązań w obszarze mieszkalnictwa (jak np. kooperatywy mieszkaniowe czy nowelizacja przepisów o dodatkach mieszkaniowych). W dyskusjach analizowano potencjał tych rozwiązań oraz możliwości ich wykorzystania dla stworzenia efektywnego systemu mieszkaniowego.
Społeczne agencje najmu
Część poświęcona społecznym agencjom najmu rozpoczęła się od panelu nakreślającego czym jest to innowacyjne rozwiązanie. Rozmawiano o projektowanych przepisach ustawowych, które mają uregulować działalność społecznych agencji najmu (do tej pory takie rozwiązania powstawały oddolnie – np. w Warszawie Fundacja Habitat for Humanity Poland od kilku lat prowadzi taką agencję, a w Poznaniu działa Miejskie Biuro Najmu). Projekt uregulowania dostępny jest w materiałach konferencyjnych pod adresem: https://habitat.pl/forum-mieszkaniowe-2020/baza-wiedzy/. Panel moderowała Dyrektor Krajowa Fundacji Habitat for Humanity Poland Magdalena Ruszkowska-Cieślak, a o rozwiązaniu dyskutowali przedstawiciele ministerstw, samorządów oraz środowiska akademickiego. Następnie odbyły się trzy równoległe sesje dotyczące finansowania SAN, roli SAN w polityce mieszkaniowej gmin oraz relacji między agencją a gminą. Dyskusje były wieloaspektowe i inspirujące.
Pozostałe narzędzia: kooperatywy mieszkaniowe / lokal za grunt / dodatki mieszkaniowe / towarzystwa budownictwa społecznego
W drugiej części dnia omawiano inne rozwiązania mieszkaniowe będące przedmiotem prac legislacyjnych, m.in. kooperatywy mieszkaniowe, rozliczenie „lokal za grunt”, towarzystwa budownictwa społecznego oraz dodatki mieszkaniowe. Przedstawiono założenia nowych regulacji i toczono równoległe sesje tematyczne. W tym czasie sejmowa Komisja Infrastruktury obradowała nad zmianami dotyczącymi TBS i dodatków mieszkaniowych.
Forum Mieszkaniowe 2020 było wydarzeniem inspirującym i merytorycznym. Dyskusje prowadzone były na wysokim poziomie przez ekspertów i praktyków, a wnioski stanowią ważny wkład w debatę o kształcie polityki mieszkaniowej.
Materiały pokonferencyjne, publikacje i nagrania
Film prezentujący problemy mieszkaniowe w związku z COVID-19 w krajach Globalnego Południa.
